تبلیغات
حریم - وكلاء و سفراى امام مهدى علیه السلام در عصر غیبت صغرا

حریم

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

 وكلاء و سفراى امام مهدى علیه السلام در عصر غیبت صغرا

   با شروع عصر غیبت كوتاه مدت (صغرا)، ارتباط ارادى شیعیان با امام خویش به طوركلى قطع شد و آنها با توجه به ندانستن مكان سكونت آن حضرت، نمى‏توانستند خدمت آن ‏جناب مشرّف شده و مسائل و مشكلات خویش را با آن جناب در میان گذاشته و یا وجوهات‏ شرعى خویش را به ایشان تقدیم نمایند.

اما براى اینكه شیعیان به‏طور كلى دستشان از امام‏ خویش كوتاه نشده و بتوانند به گونه‏اى با آن امام در ارتباط باشند، از جانب آن حضرت، نایبانى كه معتمد امام خویش و مردم بودند و تعداد آنها به چهار نفر مى‏رسید برگزیده شده و به‏ترتیب از ابتداى روزهاى آغازین غیبت صغرا ؛ یعنى سال 260 (ه.ق) تا انتهاى آن ؛ یعنى329 (ه.ق) وظیفه ارتباط شیعیان با امام عصر خویش را ایفا نمودند (كه براى دانستن از شرح‏حالات و وظایف این چهار نایب، مى‏توان به مقالات مستقلى كه در مباحث گذشته نوشته شده،رجوع نمود). آنچه از تاریخ عصر غیبت صغرا و روایات تاریخى استفاده مى‏شود، غیر ازچهار نماینده خاص، افراد دیگرى از سوى امام عصرارواحنافداه، سمت وكالت و سفارت داشته‏اندكه در گوشه و كنار بلاد اسلامى، در بین شیعیان و با ارتباط توسط نایبان چهارگانه با آن‏حضرت، مشكلات و سؤالات مردم را جواب داده و وجوهات شرعى و... را دریافت مى‏كردند؛این وكلا و سفرا، دو تفاوت عمده با نایبان چهارگانه داشته‏اند:

نخست اینكه نایبان چهارگانه،خود از مكان سكونت آن حضرت اطلاع داشته و مى‏توانستند  بدون هیچ مانعى خدمت آن‏جناب مشرف شده و حوایج و سؤالات شیعیان را عرضه داشته و جواب دریافت كنند؛ ولى‏ وكلا و سفرا، چنین توفیقى نداشتند كه با امامشان به‏طور مستقیم در ارتباط باشند؛ بلكه ارتباط آنها با امامشان، با وساطت نایبان چهار گانه بوده است.

دومین فرق عمده این بود كه مسئولیت و محدوده فعالیت نایبان چهارگانه، مخصوص به‏ مكان و منطقه خاص نبود؛ بلكه تمام بلاد را زیر پوشش داشته و مردم در تمام مناطق اسلامى، با رجوع به آنها مى‏توانستند حاجات خویش را با امامشان در میان بگذارند؛ ولى وكلا و سفرا، فقط در یك منطقه، ناحیه و یا شهر و قبیله، مسئولیت داشتند و محدوده‏ى فعالیت آنها در همان‏ منطقه بوده است.

 حال در این مقام بر آن هستیم تا برخى از وكلا و سفراى عام امام مهدى علیه السلام در عصرغیبت صغرا را معرفى كرده و مقدارى از شرح حالات آنها را بیان كنیم.

1-  حاجزبن‏یزید، ملقب به وشّاء(1). یكی از وكلا در عصر غیبت صغرا، حاجز بن وشاء بوده است . كلینى به سند خویش از محمدبن حسن كاتب مروزى، روایت كرده است كه وى‏گفت: نزد حاجز وشّاء رفتم و دویست درهم به او دادم و به غریم(2)-براى پنهان كردن اسم امام زمان، از این لفظ استفاده مى‏شد- نامه نوشتم و رسیدن آن دویست درهم از ناحیه ایشان به‏ دست امام زمان علیه السلام اعلام شد؛ وى مى‏گوید: من به آن حضرت هزار دینار بدهكار بودم ؛ ولى‏دویست درهم داده بودم، در توقیعى كه از سوى آن حضرت صادر شد چنین مرقوم شده بود كه اگر مى‏خواهى با كسى كار كنى، در رى، نزد ابوالحسن اسدى برو ؛ بعد از دو یا سه روز، خبر فوت ‏حاجز رضى‏الله‏ عنه رسید.

2- محمدبن جعفر بن محمد بن عون اسدى رازى. شیخ طوسى مى‏گوید: در زمان نایبان‏ چهار گانه امام زمان علیه السلام عده‏اى از افراد موثق بودند كه به واسطه نایبان، از طرف امام عصر علیه السلام توقیع‏هایى براى آنها صادر مى‏شد؛ از جمله آنان، ابوالحسین، محمد جعفراسدى (3) بود كه شیخ صدوق در حدیثى كه از ایشان نقل كرده، معتقد است كه وى از وكلاى امام زمان علیه السلام است.(4)

توقیعات بسیارى از سوى امام زمان علیه السلام پیرامون نیابت اسدى صادر شده است ؛ ازجمله نجاشى از صالح‏بن‏ابى صالح روایت كرده كه گفت در سال 290 (ه.ق) عده‏اى از من خواستندتا وجوهات آنها را بگیرم ؛ ولى نپذیرفتم . به حضرت نامه نوشتم و از ایشان كسب تكلیف نمودم،  حضرت در پاسخ فرمودند: در رى، به محمدبن جعفر اسدى داده شود كه او مورد اطمینان‏ماست.(5)

3 - محمدبن ابراهیم بن مهزیار. از دیگر وكلاى امام زمان علیه السلام در عصر غیبت صغرا، محمدبن‏ابراهیم‏بن‏مهزیار اهوازى است . سیدبن طاووس او و پدرش، ابراهیم بن مهزیار را از وكلا و نایبان معروف دانسته كه شیعیان، در وكالت و نیابت ایشان و پدرش اختلافى ندارند (6) شیخ صدوق نیز ایشان را جزء وكلاى منصوب از ناحیه امام عصر ارواحناه‏فداه مى‏داند و در توقیعى‏كه پیرامون ایشان وارد شده، چنین آمده است: ما تو را به جاى پدرت منصوب كردیم، پس خدا راشكرگذار باش.(7)

4-  ابوعلى احمد بن‏ اسحاق ‏بن‏ سعد بن‏ مالك قمى. وى مرجع اهالى قم و از امام هادى علیه السلام روایت كرده است و از اصحاب خاص امام عسكرى علیه السلام شمرده مى‏شود(8). شیخ طوسى پیرامون ایشان مى‏گوید: در دوران نیابت نوّاب خاص، عده‏اى مورد اعتماد بودند كه از جانب آن‏حضرت، و به وسیله نوّاب خاص، توقیعاتى براى آنها صادر مى‏شد كه یكى از آنها احمد بن ‏اسحاق (9) است.

  5- قاسم بن علاء. ایشان از اهالى آذربایجان بوده و از عصر امام هادى علیه السلام وكیل این‏ناحیه شد(203). سیدبن طاووس پیرامون ایشان مى‏فرماید: «وی از نایبان با واسطه امام زمان علیه السلام  بوده و كنیه‏اش ابومحمد است»(10). شیخ طوسى نیز در كتاب خویش و راوندى در كتاب خرائج، حدیث مفصّلى را نقل كرده‏اند كه نشانه جلالت و عظمت این بزرگوار بوده است. جلالت قدرایشان از چند جهت قابل توجه است:

نخست: امام عصر ارواحناه ‏فداه، پیش از وفات او، هشت تكّه پارچه براى كفن او فرستاد و به او خبرداد كه چهل روز پس از رسیدن پارچه‏هاى كفن، فوت خواهد كرد و او نیز در همان زمان  پیش‏بینى شده، فوت نمود. (11)

  دوم: پس از وفات ایشان، از سوى امام زمان علیه السلام توقیعى براى فرزند ایشان صادر شد و درآن امام عصرارواحناه‏فداه فرمودند: پدرت را پیشواى تو و كارهایش را الگو و سرمشق تو قرار دادیم.(12)

6- محمد بن‏ شاذان‏ بن‏ نعیم نعیمى نیشابورى. سیدبن طاووس، ایشان را جزء نایبان با واسطه و وكلایى دانسته است كه از معجزات آن حضرت آگاهى پیدا كرده و آن جناب را زیارت كرده‏ است.(13)

افرادى دیگر همچون : 7- احمد بن‏ یسع‏ بن ‏عبد الله قمى(14) ؛ 8- ابراهیم‏ بن محمد همدانى (15) و 9- ابوهاشم داوود بن‏ قاسم ‏بن‏ اسحاق ‏بن‏ عبدالله ‏بن‏ جعفر بن‏ ابى طالب (16) از دیگر وكلایى هستند كه درعصر غیبت صغرا، وظیفه ارتباطى بین شیعیان و نایبان چهارگانه را ایفا مى‏كردند.

افراد دیگرى نیز وجود دارند كه در كتب تاریخى و معتبر، آنان را از وكلاى‏امام‏زمان علیه السلام  برشمرده‏اند كه ما به نام اسامى برخى از آنها اشاره مى‏كنیم: 10- حسن ‏بن ‏قاسم ‏بن‏ علاء، 11- عطّار، 12- عاصمى 13- ایوب‏  بن ‏نوح 14- ابوجعفر محمد بن ‏احمد، 15-ابراهیم‏ بن ‏ محمد، 16- حسن‏  بن‏  محبوب  زرّاد، 17- عمرو اهوازى، 18- ابومحمد وجناتى ،19 - عبدالله‏  بن‏ جعفر  حمیرى ، 20- اسحاق‏ بن ‏احمد،21- قاسم ‏بن ‏محمد همدانى، 22- بسطام‏  على، 23- حسن‏ بن‏ هارون‏  بن‏ عمران  همدانى ، 24- حسین  بن‏  عیسى  عریضى، 25- یحیى‏ بن‏ محمد عریضى و 26- محمد  بن‏ احمد بن‏ جعفر قطّان.

لازم به ذكر است كه وكلا و سفراى امام زمان علیه السلام در عصر غیبت صغرا، منحصر به این‏اشخاص نیست و با بررسى دیگر كتب تاریخى و روایى، افراد دیگرى نیز به این لیست مى‏تواند اضافه شود. به هر حال این وكلا، زیر نظر نایبان چهارگانه و به سرپرستى امام زمان علیه السلام توانستند وظیفه نیابت را در این برهه از زمان، به‏طور شایسته‏اى ایفا نموده و شیعه را از گزند حوادث آن زمان برهانند.

 

پی نوشتها

 1) منتهى المقال، ج 1، ص 241.

 2) یكى از القاب امام زمان علیه السلام در عصر غیبت صغرا است كه به علت تقیّه، استفاده مى‏شده است و به ‏معناى بدهكار و طلب كار (هردو معنى) استفاده مى‏شود.

 3) محمدبن حسن طوسى، كتاب الغیبة، ص 257.

 4) شیخ صدوق، كمال الدین.

 5)  نجاشى، رجال، ص 257.

 6)  محمد بن ‏على اردبیلى، جامع الرواة، ج 1، ص 44.

 7) محمد بن حسن طوسى،كتاب الغیبة، ص 220.

 8) نجاشى، رجال، ص 71.

9) همان، ص258.

10) همان، ص189.

11) محمد بن علی اردبیلی، جامع الرواة، ج2، ص19.

12) محمدبن حسن طوسى، كتاب الغیبة، ص 188 و 189.

13) سیدحسن شیرازى، كلمة الامام المهدى علیه السلام، مترجم سیدحسین افتخارزداده سبزوارى، ج 1، ص 153.

14) محمدبن‏على الاردبیلى، جامع الرواة، ج 2، ص 130.

15) همان، ج1، ص41.

16) همان، ص33؛ الغیبة طوسی، ص258؛ خلاصة الرجال، ص9.

17) همان، ج1، ص307؛ الزام الناصب، ج1، ص437.

نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :