تبلیغات
حریم - سیر تاریخى تألیف و تدوین پیرامون امام مهدى ‏علیه السلام

حریم

بسم الله الرحمن الرحیم

سیر تاریخى تألیف و تدوین پیرامون امام مهدى علیه السلام   

پس از قرآن، مهم‏ترین منبع براى دست‏یابى به معرفت و شناخت امام عصرارواحناه‏فداه، روایاتى است كه از ناحیه معصومین ‏علیهم السلام صادر شده است. نگارش و تاریخ تألیف این احادیث به قرن یكم مى‏ رسد؛ روایاتى را كه سلیم بن قیس هلالى(1) خود از على‏بن‏ابی طالب، امام حسن، امام حسین، امام سجاد و امام باقر علیهم السلام استماع كرده و به جمع‏آورى این روایات در كتابى به نام سقیفه(2) مبادرت نموده است. البته كتاب مذكور در زمره كتاب‏هاى مستقلى كه پیرامون امام مهدى علیه السلام نگاشته شده، محسوب نمى ‏شود و تنها بخشى از این كتاب به بحث پیرامون امام مهدى علیه السلام پرداخته است.(3)

  شروع تألیف و تدوین كتاب‏هاى مستقل پیرامون امام مهدى علیه السلام به عصر امام باقر علیه السلام مى‏رسد كه از آن زمان تاكنون (1417ه.ق) 2066 كتاب، به زبان‏هاى فارسى، عربى، انگلیسى، فرانسوى و اردو، روسى، گجراتى، تایلندى، تركى و سواحلى تألیف شده كه از این تعداد كتاب، 106 كتاب به زبان اردو، 34 كتاب به زبان انگلیسى، 40 كتاب به زبان تایلندى، 20 كتاب به زبان تركى، 1 كتاب به زبان روسى، 1 كتاب به زبان سواحلى، 8 كتاب به زبان گجراتى، 1 كتاب به زبان فرانسوى، 1991 كتاب به دو زبان فارسى و عربى نگاشته شده است. از میان این كتاب‏ها، بیش از 100 جلد كتاب مستقل، توسط علما و اندیشمندان اهل سنت نگاشته شده و نشانه مسلّم بودن بحث مهدویت در بین آنان است.

  از دلایل گرایش به كتاب‏ نویسى پیرامون امام مهدى علیه السلام، چه در عصر حضور معصومین ‏علیهم السلام و چه در عصر غیبت، مى‏توان گفت:

  با توجه به گرایش مردم به حوادثی كه در آینده رخ خواهد داد، همواره به دنبال منابع، كلمات و بیاناتى هستند كه باز گو كننده آینده بوده و حوادث آینده را برایشان پیش‏بینى كند. از این میان گرایش مردم به پیش ‏گویى ‏هایى كه برخى از آنها در زمان زندگى‏شان محقق شده است بیشتر بوده و با اشتیاق به دنبال بخش‏هاى دیگر آن پیش‏گویى‏ها هستند؛ خصوصاً پیش‏گویى‏هایى كه به همراه بشارت‏هایى باشد؛ زیرا در این میان مردمانی كه در فشارهاى فقر، ناعدالتى حاكمان، فاصله طبقاتى، جنگ و كشتار و... قرار داشتند؛ براى طى كردن این دوران سخت و طاقت فرسا، با آگاه شدن  از بشارت‏ها پیرامون شخصى از فرزندان پیامبراكرم ‏صلى الله علیه وآله كه منجى بشریت بوده و حیات طیبه را به روى زمین مى‏گستراند، دل بسته و بارقه امیدى در دل آنها تلألو نموده و با امید به زندگى، دوران دشوار عصر خویش را به آسانى طی می كردند. از این رو گرایش مردم به این گونه روایات بیشتر شد و همین اهمیت دادن به احادیث، خصوصاً احادیث امام مهدى‏ ‏علیه السلام، موجب روى آوردن بسیار به حدیث ‏نویسى پیرامون امام‏ مهدى ‏علیه السلام در میان علما و اندیشمندان اسلامى شد؛ لذا با گذشت زمان و با فاصله گرفتن از عصر صدور این احادیث و روایات و تحقق بیشتر این پیش‏گویى ‏ها، گرایش به سمت جمع‏ آورى و بررسى این احادیث بیشتر شده و روزبه روز در حال گسترش و فزونى است.

  پس از این مقدمه، تألیف و جمع آورى احادیث پیرامون امام مهدى ‏علیه السلام را مى‏توان به سه دوره كلى تقسیم نمود:

1-  قبل از ولادت؛ 2  - پس از ولادت تا اتمام غیبت صغرا ؛ 3 - عصر غیبت كبرا

 دوره نخست: همان‏طور كه اشاره شد شروع تألیف و تدوین در این دوره، در عصر امام باقر علیه السلام و توسط ابو اسحاق ابراهیم ‏بن‏ صالح انماطى آغاز شد. وى كه از اصحاب امام باقر علیه السلام (4) است، كتابى به نام الغیبة(5) را بیش از یك صد سال قبل از ولادت حضرت مهدى ‏علیه السلام تألیف نمود.

 پس از او نویسندگانى(كه از جمله اصحاب و یاران ائمه علیهم السلام بوده‏اند) همچون: ابوعلى حسن ‏بن ‏محمد بن ‏سماعة (6)، حسن‏بن ‏على‏ بن ‏ابى‏حمزه بطائنى (7)، ابواسحاق ابراهیم ‏بن ‏صالح ‏انماطى كوفى اسدى (8)، ابوالحسن على ‏بن‏حسن‏بن‏محمد طائى جرمى (9)، ابوالفضل عباس ‏بن ‏هاشم ناشدى (10)، حسن‏ بن ‏على‏ بن فضّال (11)، ابوالحسن على ‏بن ‏عمر اعرج (12)، ابوالحسن  على ‏بن‏ محمد بن‏ على سّواق (13)، على ‏بن ‏حسن ‏بن ‏على‏ بن فضّال (14)، ابوسعید عباد بن ‏یعقوب رواجنى (15)، على ‏بن ‏مهزیار اهوازى (16)، فضل ‏بن ‏شاذان ازدى نیشابورى (17) و ابوعلى حسن ‏بن‏ احمد صفّار رحمهم الله (18) كتاب‏هایى در زمینه‏ مهدویت تألیف و تدوین نمودند.

  اینان تعدادى از اصحاب ائمه‏ علیهم السلام بوده‏اند كه پیش از تولد خورشید تابان حضرت صاحب الزمان ‏علیه السلام، پیرامون ولادت، غیبت، ظهور و نشانه ‏هاى ظهور آن حضرت كتاب مستقلى نوشته‏اند.

  از مهم ‏ترین ویژگى‏هاى این كتاب ‏ها مى‏توان به این موارد اشاره نمود:

 1 - زمان تألیف آنها پیش از تولد آن حضرت است؛

 2 - مؤلفین آنها در دوره ائمه ‏علیهم السلام مى‏زیسته و حقایق را از سرچشمه آن، بدون واسطه و یا با كمترین و معتبرترین واسطه دریافت مى‏كرده‏اند.

  دوره دوم:  در دوره دوم نیز تألیف و جمع آورى احادیث مهدى علیه السلام ادامه یافت و كتاب‏ هایى نیز در این زمینه نوشته شد. در این عصر راویان و نویسندگانى همچون: عبدالله ‏بن ‏جعفر حمیرى، ابراهیم‏ بن ‏اسحاق احمرى، ابوالعنبس محمد بن اسحاق ‏بن ‏ابراهیم كوفى، ابویحیى ‏زكریا بن‏ یحیى بزّاز ، ابوجعفر محمد بن ‏على ‏بن ‏ابى ‏العزافر الشلمغانى، جلودى و... به تألیف كتاب‏هایى پیرامون اوصاف و ویژگى‏هاى امام مهدى ‏علیه السلام پرداختند.

 تألیفات این دوره نیز از اهمیت خاصى برخوردار بوده است؛ زیرا این تألیفات علاوه بر اینكه در ایام ولادت و زندگى امام مهدى علیه السلام نوشته شده است، گاهى نیز مؤلفین با شنیدن مطالبى پیرامون امام عصر علیه السلام از نایبان خاص آن حضرت، كتاب ‏هایى را تألیف نموده‏اند؛ همان‏طور كه عبدالله بن جعفر حمیرى در كتاب الغیبة و مسائله، مسایل مربوط به حضرت ولى‏عصر ارواحنافداه را از محمد بن عثمان، دومین نایب خاص آن حضرت سؤال نموده و در این كتاب گردآورى كرده است.(19)

  دوره سوم را كه با شروع غیبت كبرا آغاز شده و تاكنون نیز ادامه دارد، مى‏توان دوران شكوفایى تألیفات پیرامون امام مهدى علیه السلام دانست؛ زیرا با تولد امام عصرارواحنا فداه و شروع غیبت، برخى از روایات كه پیشینیان در كتاب‏هاى خود پیرامون امام مهدى ‏علیه السلام بیان كرده بودند، تحقق یافته و به وقوع پیوستند. همچنین با غیبت كبراى امام عصرارواحنافداه و عدم ارتباط بین آن جناب و شیعیان، عده‏اى از شیعیان در دین خویش به شك افتاده و منحرف شدند؛ از این رو این دو امر باعث شد كه تحقیق و بررسى پیرامون آخرین وصى پیامبر اكرم‏ صلى الله علیه وآله كه ركن محكم و اساسى اعتقادات اسلامى محسوب مى‏شد، وارد مرحله تازه‏اى شده و سیر تألیفات پیرامون آن حضرت به‏ طور فزاینده‏اى افزایش یافت.

  این دوره را مى‏توان به دو دوره كلى تقسیم نمود:

 1 - از ابتداى شروع غیبت كبرا تا دوره معاصر؛

  2 - دوره معاصر.          

  از كتاب‏هایى كه در دوره نخست تألیف شده، مى‏توان به كتاب‏هاى معتبر و مرجعى همچون: كمال‏الدّین و تمام ‏النعمة (20)، كتاب الغیبة نعمانى(21)، مقتضب ‏الاثر (22)، كتاب الغیبة شیخ مفید(23)، كتاب الغیبة شیخ طوسى (24)، الملاحم والفتن فى‏ظهورالغائب ‏المنتظر(25)، اثبات ‏الرّجعة علامه حلّى(26)، وسیلة الفوز و الأمان فى مدح صاحب ‏الزمان علیه السلام (27)، اثبات الهداة بالنصوص والمعجزات، جلد3 (28)، المحجّه فیما نزل فى‏القائم والحجّه ‏علیه السلام (29)، بحارالانوار، مجلدات51، 52  و 53 (30)، عوالم العلوم والمعارف (31)، دارالسلام فیمن فاز بسلام ‏الامام علیه السلام (32)، كشف ‏الاستار عن وجه ‏الغائب عن‏الابصار (33)، نجم‏الثاقب (34)، الزام ‏الناصب (35)، العبقرى الحسان فى احوال مولانا صاحب الزمان ‏علیه السلام (36)، المهدى ‏علیه السلام (37)، مكیال المكارم فى فوائد الدّعاء للقائم علیه السلام (38)، كلمة الامام المهدى ‏علیه السلام (39) و نوائب‏الدّهور فى علائم ‏الظهور(40) اشاره نمود.

  در دوران معاصر نیز كتاب‏ هاى بسیارى پیرامون امام مهدى ‏علیه السلام تألیف و به رشته تحریر در آمده است كه از كتاب‏هایى همچون: منتخب الاثر (41)، خورشید مغرب (42)، یوم الخلاص (43)، و ... مى‏توان به عنوان پاره ‏اى از آثار برجسته نام برد.

 

پی نوشت ها نزد نگارنده موجود است

 

نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :